Mile Bjelajac o 6. aprilu 1941: Napad je bio neizbežan, sudbina i podela Jugoslavije zacrtana još jula 1940. godine
Autor: Glas javnosti
Povodom 85. godišnjice napada nacističke Nemačke na Kraljevinu Jugoslaviju, istoričar dr Mile Bjelajac, doskorašnji direktor Instituta za noviju istoriju Srbije, ističe da su planovi za komadanje zemlje postojali znatno pre Martovskog puča, te da je Beograd, iako proglašen otvorenim gradom, bio žrtva ratnog zločina.
Gostujući u emisiji "U središtu pažnje“ Prvog programa Radio Beograda, Bjelajac se osvrnuo na tragične događaje iz aprila 1941. Prema njegovim rečima, Kraljevina Jugoslavija teško je mogla da izbegne napad sila Osovine, bez obzira na političke odluke donete neposredno pre rata.
Bjelajac otkriva da je sudbina tadašnje države definisana mnogo pre potpisivanja Trojnog pakta.
"Činjenice su sledeće: još jula 1940. godine na vrhu sila Osovina dogovoreno je da za Jugoslaviju, kakva je tada bila, neće biti mesta u novom poretku. Tada su iscrtane, prema italijanskom predlogu, podele i komadanje Jugoslavije onako kako je to i izvršeno krajem aprila 1941. godine", navodi Bjelajac.
On dodaje da tadašnji državnici nisu znali za ove planove i da su do poslednjeg trenutka pokušavali da ostvare strateško partnerstvo sa Saveznicima, pa čak i sa Sovjetskim Savezom, za koga se procenjivalo da će biti sila koja će zaustaviti Nemačku.
Govoreći o 27. martu, Bjelajac ističe da je vojni puč bio autentičan izraz nezadovoljstva unutar vojske, koje je tinjalo još od 1937. godine zbog sumnji u namere kneza Pavla. Iako je Velika Britanija sponzorisala pojedine političke stranke i organizacije poput Srpskog kulturnog kluba, sami vojni zaverenici delovali su mimo znanja britanskih partnera.
"Britanski kružok na koji se oslanja London nije bio svestan da postoji ovaj puč. General Simović je već bio u kontaktu sa ruskim poslanikom u Beogradu, a nakon puča delegacija odmah odlazi u Sovjetski Savez da dogovara pakt o prijateljstvu“, objašnjava Bjelajac.
Napad na Beograd 6. aprila izvršen je ogromnim vojnim snagama, uz učešće oko 450 borbenih aviona u prvom naletu. Bjelajac naglašava da je bombardovanje prestonice klasičan ratni zločin.
„Izvršen je ratni zločin bombardovanjem Beograda jer je on bio proglašen otvorenim gradom. To je bila jedna od inkriminacija generalu Leru, koji je kasnije osuđen na smrt. Iako je vojska već bila van grada, stradalo je oko 2.000 civila zatrpanih u ruševinama“, kaže Bjelajac.
Pored civilnih žrtava, uništena je i Narodna biblioteka sa 300.000 knjiga i srednjovekovnih rukopisa. Bjelajac smatra da, iako je biblioteka možda pogođena kao "kolateralna šteta“ zbog blizine pristaništa i železničke stanice, njeno uništenje predstavlja kulturni zločin za koji bi bilo ispravno da Nemačka ponudi obnovu.
Objašnjavajući zašto je vojni otpor trajao samo 12 dana, Bjelajac ukazuje na strateške propuste i unutrašnje izdaje. Ključni datum sloma bio je 7. april, kada je palo Skoplje, čime je kompromitovana odbrana celog fronta.
"Nije bilo vremena da se izvrši mobilizacija i koncentracija. Posebno je bilo teško na pravcu prema Hrvatskoj. Desetog aprila je proglašena NDH, a ustaše su proklamovale da vojnici Hrvati napuste vojsku i okrenu oružje protiv Jugoslavije", naglašava on.
Povlačeći paralelu sa današnjom situacijom u svetu, Bjelajac iznosi oštru procenu da se čovečanstvo već nalazi u sukobu globalnih razmera.
"Ja mislim da mi jesmo u trećem svetskom ratu, ali se to, osim sporadično, poriče na javnoj sceni. Suština rata je prekomponovanje geopolitičkih realnosti. Za sada se on vodi u formi proksi ratova i kroz isprobavanje vojnih tehnologija za koje se nije verovalo da postoje", zaključuje Mile Bjelajac za emisiju "U središtu pažnje“ Prvog programa Radio Beograda.
Glas javnosti/R05S
SKINI APLIKACIJU
